Şokoladın tarixi çox qədimdir. Kakao ağacı (Theobroma cacao) Mərkəzi və Cənubi Amerikanın tropik meşələrində təbii olaraq böyüyür və onun istehsalı ilə məşğul olan ilk mədəniyyətlərdən biri Olmec mədəniyyətidir. Olmeclər, e.ə. 1500-400-cü illərdə kakao istifadə edirdilər. Onlar kakao fasulyələrini içki hazırlamaq üçün istifadə edirdilər.
Daha sonra, Mayalar və Azteklər kakaoya xüsusi əhəmiyyət verirdilər. Mayalar kakao içkisini "xocolatl" adlandırırdılar və onu tanrılara həsr edilən ritualar zamanı istifadə edirdilər. Azteklərdə isə kakao, qiymətli bir maddə idi və bəzən pul kimi də istifadə edilirdi.
Avropaya isə kakao, 16-cı əsrdə, İspaniyalı fəthçilər vasitəsilə gətirildi. Şokolad içkisi Avropada məşhurlaşdı və zamanla şəkər, vanil və digər ədviyyatlarla tərkibi zənginləşdirildi. 19-cu əsrin ortalarında isə şokoladın istehsalı texnologiyasında inqilabi dəyişikliklər oldu; kakao yağı və kakao tozunun ayrı-ayrı çıxarılması, çünki düz şokoladın istehsalına imkan verdi.
Bütün bunlar nəticəsində müasir şokoladın tərkibi və forması meydana gəldi. Şokoladın iki əsas növü - qara şokolad və süd şokoladı 19-cu əsrin sonlarına doğru populyarlaşmağa başladı. Bugünkü şokolad mədəniyyəti, uzun bir tarixi və inkişaf prosesi nəticəsində formalaşmışdır.
Umumiyyətlə, şokolad, kakao fasulyələrindən əldə olunan bir məhsuldur və istehsal prosesi ilə bağlı bir neçə əsas mərhələ var:
1. Kakao Fasulyələrinin Yığılması: İlk olaraq, kakao ağaclarından (Theobroma cacao) kakao meyvələri yığılır. Bu meyvələr açılaraq içindəki kakao fasulyələri çıxarılır.
2. Fasulyələrin Fermentasiyası: Yığılan kakao fasulyələri, 5-7 gün müddətində fermentasiya prosesi keçirir. Bu mərhələdə fasulyələrin dadı və keyfiyyəti inkişaf edir.
3. Qurudulma: Fermentasiyadan sonra, kakao fasulyələri günəş altında qurudulur. Bu, fasulyələrin su tərkibini azaldır və onların saxlanılmasını asanlaşdırır.
4. Təmizləmə: Qurudulmuş fasulyələr, qabıqlarından ayrılır (bu prosesə "təmizləmə" deyilir) və sonra onların içindəki kakao ətini çıxarmaq üçün əzilir.
5. Kakao Yağı və Kakao Tozu Elde Edilməsi: Əzilmiş kakao ətinə təzyiq edilərək kakao yağı və kakao tozu əldə edilir. Kakao yağı, şokoladın kremli hissəsini təmin edir, kakao tozu isə şokoladın rəngini və dadını verir.
6. Şokoladın Hazırlanması: Kakao yağı, kakao tozu, şəkər, süd (şokolad növündən asılı olaraq) və digər əlavələr bir araya gətirilərək qarışdırılır. Bu qarışım daha sonra istilik verilərək homogen bir masa halına gətirilir.
7. Forma Vermə: Hazırlanan şokolad qarışığı, şokolad formalarına tökülür və soyuyaraq sərtləşir.
8. Paketləmə: Sərtləşmiş şokolad, son mərhələdə paketlənir və satışa təqdim edilir.
Bu proses, şokoladın istehsalının əsas mərhələləridir, lakin istehsalçıdan asılı olaraq fərqli texnologiyalar və əlavələr istifadə edilə bilər.
Qərbi Afrikadakı kakao istehsalçılarının fikrincə, iqlim dəyişikliyi və məhsuldarlığın azalması səbəbindən bütün kakao ağacları 2030-cu ilə qədər yox ola bilər. Şokolad istehsalı dayandırıla bilər.
Muxbir: Günay Əbilova